regulations
Zasady pochodzenia 2026 — REX, EUR.1 i dowody preferencyjne
20 grudnia 20255 min czytaniaPaweł Dubel
Jak udowodnić pochodzenie towaru i uzyskać niższe cło? REX, EUR.1, deklaracja dostawcy — praktyczny przewodnik dla importerów i eksporterów w 2026 r.
Czym jest pochodzenie celne?
Pochodzenie celne to „narodowość ekonomiczna" towaru, która określa stawkę cła przy imporcie. Nie chodzi o kraj nadania przesyłki, lecz o miejsce, gdzie towar powstał lub przeszedł wystarczające przetworzenie. W praktyce różnica między stawką standardową a preferencyjną może wynosić 10–17 punktów procentowych.
Sprawdź preferencje dla swojego towaru: KALKULATOR PREFERENCJI
Niepreferencyjne vs preferencyjne
Pochodzenie niepreferencyjne (country of origin) służy do statystyki, oznaczeń „made in…", środków ochronnych i świadectwa CO. Nie daje prawa do niższego cła.
Pochodzenie preferencyjne wynika z umów o wolnym handlu (FTA) lub systemu GSP. Pozwala zastosować stawkę 0% lub obniżoną. Wymaga spełnienia reguł pochodzenia i właściwego dowodu (EUR.1, oświadczenie na fakturze, REX).
| Typ | Zastosowanie | Dowód |
|---|---|---|
| Niepreferencyjne | Statystyka, „made in", sankcje | Certificate of Origin (CO) |
| Preferencyjne | Niższe cło w ramach FTA/GSP | EUR.1, oświadczenie, REX |
System REX
REX (Registered Exporter) to rejestracja eksportera umożliwiająca samodzielne wystawianie oświadczeń o pochodzeniu. Od 1 stycznia 2017 r. zastępuje certyfikaty Form A w systemie GSP.
Kiedy potrzebny numer REX?
Powyżej 6 000 EUR wartości przesyłki — wymagana rejestracja REX do złożenia oświadczenia na fakturze.
Poniżej 6 000 EUR — oświadczenie możesz złożyć bez numeru REX.
Jak uzyskać REX?
- Złóż wniosek do właściwego organu celnego (w PL: Izba Administracji Skarbowej)
- Podaj dane firmy: EORI, opis działalności, kody CN wyrobów
- Otrzymasz numer REX — wpisuj go w oświadczeniach pochodzenia
- Archiwizuj dokumentację (BOM, faktury) — podlegasz kontroli
Świadectwo EUR.1
EUR.1 to urzędowy dowód preferencyjnego pochodzenia wydawany przez organ celny kraju eksportu. Stosowany w umowach, które nie przewidują oświadczeń własnych eksportera.
Kto wystawia EUR.1?
- Eksporter — składa wniosek z dokumentacją potwierdzającą pochodzenie
- Organ celny — weryfikuje i wydaje świadectwo EUR.1
Zmiana od 2025/2026: W zrewidowanej konwencji PEM świadectwo EUR-MED zostało wycofane. Stosuje się standardowe EUR.1. Ważność dowodu pochodzenia wzrosła z 4 do 10 miesięcy.
Oświadczenie na fakturze
Oświadczenie na fakturze (invoice declaration) to deklaracja pochodzenia składana przez eksportera bez udziału urzędu. Możliwe, gdy umowa handlowa to przewiduje.
Wymagana treść
- Standardowa klauzula zgodna z daną umową FTA
- Dane eksportera i identyfikacja towaru (kod CN/HS)
- Numer REX lub status upoważnionego eksportera (jeśli wymagany)
- Miejsce, data, podpis (jeśli umowa wymaga)
Porównanie dokumentów
| Dokument | Kiedy stosować? | Kto wystawia? |
|---|---|---|
| Oświadczenie na fakturze | Umowy z oświadczeniami; >6 000 EUR = REX | Eksporter |
| REX + oświadczenie | GSP i wybrane FTA; powyżej 6 000 EUR | Eksporter (po rejestracji) |
| EUR.1 | Umowy wymagające świadectwa przewozowego | Organ celny |
| Certificate of Origin (CO) | Niepreferencyjne — statystyka, przetargi | Izba handlowa |
| Deklaracja dostawcy | Łańcuch UE — do wniosku o EUR.1 | Dostawca w UE |
Deklaracja dostawcy
Deklaracja dostawcy to dokument potwierdzający pochodzenie materiałów w łańcuchu dostaw UE. Niezbędna do złożenia wniosku o EUR.1 lub przygotowania oświadczenia eksportera.
Typy deklaracji (wg 2015/2447)
- Jednorazowa (załącznik 22-15) — dla pojedynczej przesyłki
- Długoterminowa LTD (załącznik 22-16) — ważna max 24 miesiące
Krok po kroku
- Zidentyfikuj materiały wymagające potwierdzenia pochodzenia
- Wystąp do dostawcy o deklarację
- Sprawdź poprawność danych (kod CN, okres, podpis)
- Archiwizuj przez min. 5 lat
Zasada niemanipulacji
Zasada niemanipulacji (non-alteration) wymaga, aby towary były transportowane bezpośrednio bez przetworzenia w kraju trzecim. Dopuszczalne są tylko czynności zachowawcze: przechowywanie, przepakowanie do transportu.
Organy celne mogą żądać dowodów: dokumentów przewozowych, listów CMR, potwierdzeń magazynowych.
Reguły pochodzenia
Reguły pochodzenia określają, kiedy towar uzyskuje status preferencyjny. Najczęstsze kryteria:
- Zmiana klasyfikacji taryfowej (CTH/CTSH) — np. zmiana 4-cyfrowa HS
- Limit wartości — max 40–50% materiałów niepochodzących w cenie EXW
- Procesy specyficzne — dla tekstyliów, chemii, elektroniki
Wzór obliczenia
Udział materiałów niepochodzących = (Wartość materiałów niepochodzących / Cena EXW) × 100%
Przykład: Cena EXW 1 000 EUR, komponenty niepochodzące 380 EUR → 38% → mieścisz się w progu 40%.
Sprawdź regułę dla swojego kodu CN: TARYFIKATOR
Zmiany PEM 2025–2026
Od 1 stycznia 2025 r. weszła w życie zrewidowana konwencja Pan-Euro-Med. Od 1 stycznia 2026 r. nowe reguły obowiązują w pełni.
| Element | Stare reguły (2012) | Nowe reguły (2023) |
|---|---|---|
| Próg tolerancji | 10% | 15% |
| Ważność dowodu pochodzenia | 4 miesiące | 10 miesięcy |
| EUR-MED | Wymagany | Wycofany — stosuj EUR.1 |
| Duty drawback | Zabroniony | Dozwolony (większość produktów) |
| Certyfikacja elektroniczna | Brak | Dostępna |
Najczęstsze błędy
- Mylenie wysyłki z pochodzeniem — „przyszło z Niemiec" ≠ „pochodzi z UE"
- Brak dokumentacji — brak BOM, deklaracji dostawcy, specyfikacji procesu
- Błędne oświadczenia — zła treść, brak REX/EORI, nieprawidłowa data
- Minimalne operacje — przepakowanie, sortowanie, etykietowanie to za mało
- Zła klasyfikacja CN/HS — błędny kod = zła reguła pochodzenia
Najczęstsze pytania
Czy CO daje prawo do preferencji?
Nie. Certificate of Origin to dowód niepreferencyjny. Do stawki preferencyjnej potrzebujesz EUR.1 lub oświadczenia na fakturze ze spełnionymi regułami pochodzenia.
REX vs EUR.1 — czym się różnią?
REX to rejestracja pozwalająca na oświadczenie własne eksportera. EUR.1 to świadectwo wydawane przez urząd celny — stosowane, gdy umowa tego wymaga.
Jak długo archiwizować dokumenty?
Minimum 5 lat (w Polsce). Art. 51 UKC przewiduje min. 3 lata, ale polskie prawo celne (art. 9) wydłuża do 5 lat. Archiwizuj BOM, faktury, deklaracje dostawcy.
Czy zawsze potrzebuję REX?
Nie. Poniżej 6 000 EUR nie potrzebujesz REX w GSP i większości FTA. Powyżej progu — sprawdź wymagania konkretnej umowy.
Czy EUR-MED jest jeszcze wymagany?
Nie od 2025/2026. W zrewidowanej konwencji PEM EUR-MED został wycofany. Stosuj standardowe EUR.1 lub oświadczenie na fakturze.
Podstawy prawne
| Akt prawny | Zakres |
|---|---|
| Rozporządzenie (UE) 952/2013 | Unijny Kodeks Celny (UKC) |
| Rozporządzenie (UE) 2015/2446 | Przepisy delegowane UKC |
| Rozporządzenie (UE) 2015/2447 | Przepisy wykonawcze UKC (deklaracje dostawcy) |
| Konwencja PEM (zrewidowana 2023) | Reguły pochodzenia Pan-Euro-Med |
| Decyzja 1/2023 Komitetu Wspólnego PEM | Nowe reguły od 1.01.2025 |
Przydatne narzędzia
- KALKULATOR PREFERENCJI — sprawdź możliwe preferencje taryfowe
- TARYFIKATOR — znajdź kod CN i regułę pochodzenia
- KALKULATOR CŁO I VAT — oblicz pełne koszty importu
Oficjalne źródła:
- Access2Markets — reguły pochodzenia i preferencje
- Komisja Europejska — PEM — aktualna matryca kumulacji
- PUESC — rejestracja REX w Polsce
Podsumowanie
- Pochodzenie ≠ wysyłka — liczy się miejsce wytworzenia lub przetworzenia
- REX powyżej 6 000 EUR — rejestracja wymagana do oświadczeń własnych
- EUR.1 od urzędu — gdy umowa wymaga świadectwa przewozowego
- EUR-MED wycofany — od 2025/2026 stosuj EUR.1 w strefie PEM
- Archiwizuj 5 lat — BOM, faktury, deklaracje dostawcy
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Stan prawny na styczeń 2026.
